Prof. Dr. Ahmet MURAT

Türk tıbbında ilk batılılaşma hareketleri modern anlamda 19.yüzyılın başlarında III. Selim zamanında başlar. 1805 yılında tersanede hekim ve cerrah yetiştirmek üzere “Spitalya” denilen hastane kurulmuştur. Bu uygulama hastanesine 1806’da “Tıbhane” adı verilen teorik derslerin anlatıldığı tıp okulunun eklenmesi ile modem anlamda ilk Askeri Tıp Fakültesi oluşmuştur. Bu tıphane ve Spitalya  25 Mayıs 1807’de III. Selim’in Kabakçı Vak’ası ile tahttan indirilmesi ve 14 Kasım 1808'de Alemdar Mustafapaşa Vak’ası sonucu faaliyetini kesmiştir. Bu binalar 1822'de tamamen yanmıştır.

Venedik'te tıp tahsili yapan Hekimbaşı Mustafa Behçet Efendi, orduya hekim ve cerrah yetiştirmek üzere modern bir tıbbiye kurulması gereğini Sultan II. Mahmud'a önermiştir. Sultanın bu teklifi uygun bulması ile yurdumuzda ilk modern üniversite olarak kabul edilen "Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire" adı ile Şehzadebaşında 14 Mart 1827 'de açılmıştır. Dermatoloji branşı müstakil olmadığından ilk dersler dahiliyeci Doç. Dr. Gallinici Bey tarafından verilmiştir. Okul 1839'da bu günkü Galatasaray Lisesinin bulunduğu binaya taşınmıştır. Müdürlüğe Viyana'dan getirilen Dr. K.A. Bernard okulu Fransızca eğitim yapanı modem bir tıp fakültesi haline getirmiştir. Galatasaray'daki binanın 1848'de yanması üzerine tıbbiye Hasköy’e taşınmıştır.

1878 Aralık ayında tıbbiye devletçe görülen lüzum üzerine Galatasaray'dan Sirkeci Garı’nın yanında Büyük Taşkışla'ya (Gülhane kışlası) taşınmıştır. Deri ve Frengi ve KBB klinikleri harap, perişan bir barakada yerleştirilmiş 40 yataklı bir koğuş idi. Bu esnada yeni bilgilere kavuşmaları için Almanya ve Fransa'ya öğretim üyeleri gönderilmiştir. Bunların arasında Celal Muhtar da vardı.

Askeri tıbbiyede Gallinici bey’den sonra dermatoloji derslerini Bahriyeli Göz Hekimi İlyas Mater Efendi sürdürmüştür. Daha sonra 1891 yılında Fizyoloji hocası Hüseyin Hulki Bey Dermatoloji ve Veneroloji kürsüsüne atanmıştır. Hüseyin Hulki Bey 1892'de Viyana'da 2. Uluslararası Dermatoloji Kongresine "Sifilizde Civa Tedavisi" hakkında bir bildiri ile iştirak etmiştir.

19. asrın sonlarında Türkiye'de yaygın bulunan Frengi ile mücadelenin gerekliliği, ordu da görevli von der Goltz Paşa tarafından Sultan II.Abdülhamit'e beyan edilmesi üzerine, Almanya'dan Prof. Unna kanalı ile bir dermatolog önerilmesi istenmiştir. Alman makamlarının Dr. Ernest von During'i önermeleri üzerine adı geçen hekim Türkiye'ye gelmiştir. Ernest von During (1858-1944) 1899'da dermatoloji hocası olarak “profesör” titri ile Anadolu'da frengi taramalarına başlamıştır. During'in yanında Hüseyin Hulki, Menahem Hodara, Celal Muhtar gibi isimler yetişmiştir.

1898'de tıp okullarının yeniden düzenlenmesi ve niteliklerinin yükseltilmesi amacıyla Prof. Dr. Robert Rieder ve Dr. Georg Deycke Almanya'dan İstanbul'a çağrılmıştır. İşte Askeri Tıp Fakültesi modem anlamda 1898'yılında Prof. Dr. Robert Rieder ve yardımcısı Dr. Georg Deycke tarafından “Gülhane Askeri Tıp Akademisi” adıyla kurulmuştur. Alman hocalar, Fransız kültürü ile yetişmiş olan İstanbul'daki tıp hocalarının büyük tepkisi ile karşılaşmışlardır. Bunun üzerine Rieder ayrı bir hastane kurulmasını istemiştir. Sarayburnu’ndaki Gülhane Askeri Rüştiye binasında kısa sürede “Gülhane Seririyatı” adıyla ikinci tıp uygulama okulu kuruldu. Rieder baştabiplik görevi yanında cerrahi ve bu arada dermatoloji, Deycke ise müdür yardımcılığı görevi yanında İç hastalıkları, cildiye dersleri vermekte idi. Bu esnada Eşref Ruşen Bey İstanbul'a çağırılarak kendisinden istifade edilmek üzere Gülhane'ye alınmış ve Cildiye ve Efrenciye seririyatında görevlendirilmiştir. 1902 den itibaren dermatoloji kurslarını ve polikliniğini Eşref Ruşen Bey idare etmiştir.

Eşref Ruşen Ünaydın 1865 yılında Bosna'da doğdu. 1893 yılında Askeri tıbbiyede hekim yüzbaşı olarak çıktıktan sonra Berlin'e gönderilmiş ve orada Deri ve Zührevi Hastalıklar üzerine ihtisas yapmıştır. Eşref Ruşen muavinliğe Dr. Talat Arif Bey'i seçmiştir. Eşref Ruşen'in "Frenginin Tecelliyatı Harikası" adlı iki vaka takdiminden ibaret olan 70 sayfalık kuşe kağıtlı bir kitabı mevcuttur. Eşref Ruşen bu göreve I. Dünya Savaşı’nın çıktığı 1914 yılına kadar devam etmiştir. Savaş çıktığında Gülhane kadrosundaki hocalar ordu da çeşitli görevlerde bulunmuşlardır. 1913 Balkan barışından sonra Gülhane kadrosunda Müdür ve Baştabip Wieting Paşa, Müdür Yardımcısı ve cilt muallimi Talat Arif Bey ve yardımcısı Hulusi Behçet Bey’dir. 1904 yılında Rieder Haydarpaşa'daki yeni tıbbiye inşaatını gezerken düşüp sakatlanması üzerine Almanya'ya dönmüş yerine Deycke getirilmiştir. Deycke 1907'de kendi isteği ile Almanya'ya dönmüştür. Bunun Üzerine 1902'den beri Rieder Paşa'nın yardımcısı olarak çalışmakta olan Ju1iuz Wieting 1907'de Gülhaııe Müdürlüğü’ne getirilmiştir. 1909'da askeri ve sivil tıp okullarının Haydarpaşa'daki yeni binaya taşınarak “Tıp Fakültesi” adı altında birleştirilmesi üzerine Gülhane'nin önde gelen öğretim üyeleri yeni fakülteye atanmışlardır. Bunun üzerine Wieting Harbiye Nezaretine başvurarak Gülhane'nin Tıp Fakültesinden ayrılmasını, Asker Hekim yetiştiren bağımsız bir okul durumuna gelmesini sağlamıştır.

Wieting 13 Kasım 1908'de “Gülhane Müsamere-i Tıbbiyesi” adı verilen bilimsel toplantıları başlatmıştır. Diğer hastaneler de bu bilimsel toplantıları örnek alarak aynı girişimde bulunmuşlardır. Aynı zamanda Gülhane'de sivil hasta kabulü ile bazı ecza ve malzemelerin üretilmesine geçilmiştir.

Haydarpaşa'da sivil ve askeri tıp okullarının birleştirilmesi sonucu oluşan tıp fakültesinde dermatolojinin başına Celal Muhtar Bey getirilmiştir. Celal Muhtar Paris'de St. Louis hastanesinde Fournier, Vidal, Darier gibi hocaların yanında 4 sene çalışmış ve 1901 yılında yurduna dönmüştür. Dermatoloji Kliniğinde hocalığa başlayan Celal Muhtar, During'in memleketine dönmesinden sonra klinik direktörlüğüne getirilmiştir. Yanında değerli dermatologlar yetiştirmiştir. Celal Muhtar Bey'in yanında Hasan Reşat ve Hüseyinzade Ali Bey'ler poliklinik yapmışlardır. Özellikle frengi ile yakından ilgilenmiş ve yerli ve yabancı birçok dergide çalışmalarını yayınlamıştır. El ve ayak trikofisisinin bir formu tıp literatürüne “Celalettin Muhtar hastalığı” adı ile geçmiştir.

Eşref Ruşen'in yanında uzun seneler muavinliğini yapan Ta]at Çamlı, Eşref Ruşen'den sonra cildiyenin başkanlığını yapmıştır.

Talat Arif Çamlı 1876'da Üsküdar'da doğmuştur. 1895'te Demirkapı'daki Askeri Tıbbiye'ye girmiş ve 1900 'de Yüzbaşı rütbesi ile mezun olmuştur. 1 sene Gülhane Seririyatı Cildiye Efrenciye, bevliye ve fiziko terapi servislerinde staj yaptıktan sonra asistan, başasistan olmuş ve sertabib muavinliği görevini almıştır. Decyke, Wieting paşalar ve Selling Bey zamanında Gülhane Sertabib ve Müdür muavinliği ve cildiye uzmanlığı yapmıştır.  Wieting 1915’de Almanya'ya dönmüş hastanenin başına Selling getirilmiştir.

1918'de Mondros Müterakesi üzerine Selling Almanya'ya dönmüş hastane müdürlüğüne Süleyman Numan Paşa getirilmiştir. Ancak İngiliz'lerin Paşayı sürgüne göndermeleri üzerine Gülhane'nin başına Talat Arif ve müteakiben Tevfik Salim (Sağlam) getirilmişlerdir. Aralık 1918'de Gülhane'nin Fransızlar tarafından ihtiyaç gösterilerek işgal edilmesi üzerine hastane Gümüşsuyu Askeri Hastanesi’ne taşınmıştır. İntaniye, cildiye ve asabiye için bahçedeki üç baraka tahsis edilmiştir. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra 1923’te Gülhane, Sirkeci'deki eski binasına taşınmıştır. Cankurtaran'a inen ve kışlaların üst kısmında bulunan 3. Blokta dört baraka dahiliye, cildiye, kulak ve nisaiye'ye ayrılmıştır.

1923 Ağustos'unda Gülhane'den Cumhuriyet Ordusuna ilk atamalar yapılmıştır. Bunların arasında Ahmed Salim Selgil, Nusret Cansen, Server Vasfi Alko gibi isimler yer almaktadır. Okul 1941 yılında Ankara'da Cebeci Mevki hastanesine taşınmıştır. Talat Çamlı uzun yıllar hocası Eşref Ruşen ile çalıştıktan sonra Gülhane'nin 1921’de Gümüşsuyu'nda yeniden kurulması üzerine mektep müdürlüğüne getirilmiştir. Bu mesaisi esnasında Gülhane hastanesinde idari hizmetleri yanında çok sayıda değerli cilt uzmanı yetiştirmiştir. 1934 yılında yaş haddinden emekli olan Talat Çamlı'nın yerine Burhanettin Urus atanmıştır. Talat Bey'in Milli Mücadelede bulunduğu yıllarda kendisine Dr. Fahri İzgi vekâlet etmiştir.

Burhanettin Urus 1902 yılında İzmir'de doğmuş. Askeri Tıbbiyeyi bitirdikten sonra Gülhane'de bir sene stajı müteakip cildiye ve efrenciye şubesine direktör Prof. Dr. Talat Çamlı'nın yanına asistan ayrılmıştır. İki sene baş asistanlık yaparak uzmanlık ve müşavirlik sertifikaları almıştır. 1928'de Berlin'de iki sene cilt ve tenasül hastalıkları kliniğinde Arnt Blumenthal ve Gottron'un yanında asistan olarak bulunmuştur. Almanya'dan sonra bir sene Paris'te St.Louis Hastanesinde Gougeraud, Milian ve Sabouraud'un yanında çalışmıştır. 1935 senesinde Gülhane Askeri Tıp Akademisi cildiye ve efrenciye şubesi profesörlüğüne seçilmiştir. 1949 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve TenasüI Hastalık]arı Kliniği Profesörlüğüne getirilmiş ve 1951 sonbaharına kadar bu görevi de deruhte etmiştir. 1951 yılında kendi isteği ile emekli olarak Haydarpaşa Numune Hastanesine klinik şefliğine gelmiştir. Görevi esnasında çok sayıda değerli uzman yetiştirmiştir. Gülhane'de cildiyenin başına Necmettin Gürhan getirilmiştir.

Necmettin Gürhan ]915'te İstanbul'da doğmuş 1935 yılında Askeri Tıbbiye Okuluna girmiş, 1940 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. 1943 yılında Gü]hane Askeri Tıp Akademisi Cildiye Kliniği’nde Burhanettin Urus'un yanına asistan olarak girmiş, 1946 yılında uzman olmuş ve 1948 yılında Genel Kurmay Sağlık Dairesi’nin emirleriyle iki yıl Amerika'da Walter Reed Askeri Hastanesinde ve diğer bazı askeri hastanelerde çalışmıştır. 1951 yılında yurda dönmüş ve 1976 yılında emekliliğine kadar klinik şefliği, 1973-76’ya kadar Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Eğitim Hastanesi komutanlığı yapmıştır. Necmettin Gürhan'dan sonra yerine Nüzhet Aras getirilmiştir.

Nüzhet Aras ]934 yılında İstanbul'da doğmuş ve Necmettin Gürhan Paşa'nın yanında, hocanın yetiştirdiği değerli askeri dermatolog]ar arasında yer almıştır. 1996 yılında “General” Rütbesi ile  emekli olmuştur.

Türk hekimliğinin gelişmesinde askerlerin büyük katkıları olmuştur. Asker bir millet olmanın alışkanlığı ile yurtta, değişik atılımlarda, genellikle ordunun başı çekmesi geleneği olduğundan, batılılaşma ve modern]eşmede askerler daima başı çekmişlerdir. Bu husus idari mekanizmada ve sivil kurumlarda göze çarptığı gibi, tıp alanında da belirgindir.

İstanbul'da 1919 yılında "Emrazı Cildiye ve Efrenciye Cemiyeti" adı ile kurulan ilk cildiye derneğinin kurucuları arasında Ali Rıza Bey, Osman Nuri Bey, Hulusi Behçet Bey, Hasan Reşat Bey bulunmaktadır. Başkanlığa Menahem Hodara, ikinci başkan1ığa Şükrü Mehmet Bey getirilmiş, Ta]at Çamlı veznedar olarak görev almıştır. Dernek 5 sene faaliyetini sürdürmüş, bu arada 1920 yılında Türkçe ve Fransızca yayınlanan "Emrazı Cildiye ve Efrenciye Mecmuası"nı çıkarmıştır. Demek 1930 yılında "Deri ve Zührevi Hastalıkları Derneği" adıyla yeniden kurulmuş, kurucuları arasında, Talat Çamlı da yer almıştır. Dernek "Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği Arşivi" adlı dergiyi 1934 - 47 yılları arasında çıkarmıştır. Hulusi Behçet'in önderlik ettiği yayında, Hulusi Behçet'in ölümü üzerine yayından kalkan dergi, 1963 yılında "Deri Hastalıkları ve Frengi Arşivi" adıyla yeniden neşredilmiştir. Uluslararası dermatoloji kongrelerinin, 1889 yılında Paris'te yapılan ilk toplantısında, Türkiye'den Celal Muhtar ve Ali Rıza Atasoy temsilci olarak katılmışlardır.

Her geçen gün gelişen tıp bilimine paralel olarak, dermatoloji sahasında da, sivil ve asker kanadın müşterek dayanışması sonucu, beklenen inkişaf sevindirici bir şekilde gözlenmektedir.

Kaynaklar

Ceyhun C.: Prof. Dr.  Eşref Ruşen. Frengi, Doç. tezi, s.113 İzmir 1972.

Köşklü A. : Türk Dermatolojisinin 100 yıllık Gelişmesi. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dergisi Cilt 12, Temmuz l981 Özel Ek sayı

Köşklü A. : Prof.  Dr. Necmettin Gürhan. Deri Hast. Frengi Arş. 16(2): 77,1982 .

Murat A. : Osmanlı Döneminden Günümüze Türkiye'de Dermatolojinin Gelişmesi. Acta Turcica Historia Medicinae s.124-128 İstanbul 1996

Murat A. : Atatürk Döneminin Büyük Tıp Adamı Prof. Dr. Hulusi Behçet ve Dermatolojiye Katkıları. Acta Turcica Historia Medicinae s.68 - 71, İstanbul 1997

Öke N. : Prof. Dr. Burhan Remzi Urus. Deri Hast. Frengi Arş. 3 (7) : 404­. 407 1965

Özbay K.:Türk  Asker Hekimliği Tarihi ve Asker Hastaneleri Cilt: II  Yörük Basımevi İstanbul 1981

Turgut K.: Prof. Dr. Talat Çamlı (Talat Hoca). Deri Hasİ. Frengi Arş. 1(1): 4-5          1963